Α-Ζ Design Lexicon: Marcel Breuer
Το A–Z Design Lexicon είναι ένα επιμελημένο αρχείο για τα ονόματα, τις ιδέες και τα έργα που ορίζουν το σύγχρονο design.
Οι ιδέες διαδίδονται περισσότερο μέσα από τα έργα μας παρά από εμάς τους ίδιους.
Ο Marcel Breuer (1902–1981) ήταν μία από τις κεντρικές μορφές του μοντερνισμού. Εύκολα κινήθηκε ανάμεσα στο design και την αρχιτεκτονική, θέτοντας στο επίκεντρο ένα βασικό χαρακτηριστικό: το βάρος — φυσικό και οπτικό. Προσπαθούσε να κάνει τις κατασκευές να φαίνονται ελαφρύτερες απ’ όσο είναι, να μετατρέπει τη μάζα σε γραμμή και να επεξεργάζεται τη βαρύτητα αντί να την παρακάμπτει.
Η πρώτη Armchair (1922), που σχεδίασε όσο ήταν στο Bauhaus, δείχνει ακριβώς αυτό το ενδιαφέρον. Επηρεασμένη από τον Gerrit Rietveld και τη λιτή γλώσσα του De Stijl, η καρέκλα μοιάζει με τρισδιάστατο σχέδιο. Τα επίπεδα και οι γραμμές της διασταυρώνονται με σαφή πρόθεση, αποκαλύπτοντας την κατασκευή αντί να την κρύβουν. Το αποτέλεσμα είναι πειραματικό, δομικό και προσεκτικά μελετημένο.
Αυτή η ιδέα οδήγησε σε μια καινοτομία με την Wassily Chair (Model B3, 1925). Εμπνευσμένη από τα τιμόνια ποδηλάτου και σχεδιασμένη στο Bauhaus, η καρέκλα αντικατέστησε τη βαριά ταπετσαρία με μεταλλικό σκελετό και τεντωμένα υφάσματα. Όταν μπήκε στην παραγωγή, έγινε σύμβολο του μοντέρνου design. Η δομή της έγινε το βασικό της χαρακτηριστικό. Ο σκελετός δεν κρυβόταν πια, αλλά ήταν το κεντρικό στοιχείο.
Η Cesca Chair (Model B32, 1928) πήρε αυτή τη ριζοσπαστική ιδέα και την έκανε πιο προσιτή. Εισάγοντας το cantilever στα σπίτια, συνδύασε σωληνωτό χάλυβα με ξύλο και ψάθα. Σε αντίθεση με τον πιο πειραματικό χαρακτήρα της Wassily, η Cesca έγινε πολύ δημοφιλής στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα θεωρείται μια από τις πιο αναγνωρίσιμες καρέκλες του 20ού αιώνα, ισορροπώντας ανάμεσα στη μηχανική ακρίβεια και μια ζεστή, φυσική αίσθηση.
Τα Laccio Tables (1925) φανερώνουν πώς ο Breuer εφάρμοσε τη σωληνωτή λογική σε οριζόντια μορφή. Οι λεπτοί μεταλλικοί σκελετοί και οι επίπεδες επιφάνειες μοιάζουν τεντωμένοι, σχεδόν σαν μικρές αρχιτεκτονικές στέγες. Δεν υπάρχει διακοσμητικό στοιχείο, όλα βασίζονται στη γραμμή και τη ροή. Τα τραπέζια είναι παράδειγμα δομικού μινιμαλισμού: ελαφριά, ακριβή και σχεδόν διαγραμματικά.
Οι επιχειρηματικές και υλικές του αναζητήσεις συνεχίστηκαν με την Aluminum Lounge Chair (1933–34) και την Easy Corner Chair (μέσα δεκαετίας 1930). Σε αυτά τα έργα, ο Breuer εμβάθυνε στο ερώτημα πώς ένα μόνο υλικό μπορεί να λύσει όλη την κατασκευή. Ο χάλυβας και το αλουμίνιο δεν ήταν απλώς στιλιστικές επιλογές αλλά δομικές δεσμεύσεις. Αργότερα, η στροφή του στο plywood έφερε μια νέα φάση πειραματισμού: κάμψη, συγκόλληση και επανανακάλυψη της μορφής μέσα από τη λογική του υλικού.
Το ενδιαφέρον στον Breuer φαίνεται και στην αντίθεση ανάμεσα στα έπιπλα και την αρχιτεκτονική του. Οι καρέκλες και τα τραπέζια του μοιάζουν σχεδόν να αιωρούνται, σαν σκίτσα στον χώρο. Αντίθετα, τα κτίριά του, όπως το πρώην Whitney Museum of American Art στη Νέα Υόρκη και μεγάλα έργα από σκυρόδεμα σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες, είναι τολμηρά και επιβλητικά. Αν τα έπιπλα εξερευνούν την ελαφρότητα, η αρχιτεκτονική του αντιμετωπίζει τη βαρύτητα άμεσα.
Σε κάθε κλίμακα, όμως, η βασική του αρχή μένει ίδια: η μορφή προκύπτει από τη δομή και η δομή υπηρετεί τη ζωή. Για τον Breuer, το έπιπλο και η αρχιτεκτονική είχαν την ίδια σημασία. Μια καρέκλα ήταν σαν ένα μικρό κτίριο, ενώ ένα κτίριο ήταν ένα μεγεθυμένο αντικείμενο. Και τα δύο μαρτυρούν την ίδια μοντερνιστική πεποίθηση.
