Α-Ζ Design Lexicon: Achille Castiglioni
Το A–Z Design Lexicon είναι ένα επιμελημένο αρχείο για τα ονόματα, τις ιδέες και τα έργα που ορίζουν το σύγχρονο design.
Οι ιδέες διαδίδονται περισσότερο μέσα από τα έργα μας παρά από εμάς τους ίδιους.
Υπάρχει ένα ιδιαίτερο είδος σχεδιαστή που δεν ξεκινά από τη φόρμα. Ο Achille Castiglioni ξεκινούσε από την προσοχή — ένα επίμονο, σχεδόν ανθρωπολογικό βλέμμα στραμμένο στα αντικείμενα και τις χειρονομίες που συνθέτουν την καθημερινή ζωή. Εκεί που άλλοι επιδίωκαν να εφεύρουν, εκείνος προτιμούσε να παρατηρεί. Το αποτέλεσμα ήταν ένα έργο ταυτόχρονα οικείο και εκπληκτικό, ριζωμένο βαθιά στο “γνώριμο”, που ωστόσο καταλήγει εντελώς απρόσμενο.
Γεννημένος στο Μιλάνο το 1918, ο Castiglioni συνεργάστηκε για χρόνια με τα αδέρφια του Livio και Pier Giacomo, πριν χαράξει τη δική προσωπική πορεία. Το ατελιέ του στην Piazza Castello έγινε ένα εργαστήριο ανατομίας για την ανάλυση του αυτονόητου. Συγκέντρωνε αντικείμενα όπως ένας φιλόσοφος συγκεντρώνει επιχειρήματα — κυρίως για να σκέφτεται μέσα από αυτά.
Το φωτιστικό δαπέδου Arco (1962, Flos) είναι ίσως η πιο εμβληματική του χειρονομία. Μια πλάκα από μάρμαρο Carrara αγκυρώνει ένα εκτεταμένο τόξο από ανοξείδωτο χάλυβα που φέρει ένα φωτιστικό πάνω από την τραπεζαρία — χωρίς τρύπημα της οροφής, χωρίς την ακαταστασία ενός κρεμαστού φωτιστικού. Λύνει ένα πραγματικό οικιακό πρόβλημα μέσω μιας σχεδόν θεατρικής πρότασης. Το αντίβαρο από μάρμαρο είναι τόσο βαρύ που ο Castiglioni άνοιξε μια τρύπα στη μέση του, ώστε να μπορεί κανείς να περάσει έναν ξύλινο πλάστη για να το μεταφέρουν δύο άτομα. Το κοινότοπο και το μνημειώδες συνυπάρχουν χωρίς ενοχές.
Το σκαμπό Mezzadro (1957, Zanotta) ωθεί αυτή τη λογική ακόμα πιο μακριά. Παίρνει ένα κάθισμα τρακτέρ και το τοποθετεί σε ένα μεταλλικό στέλεχος με ξύλινο υποπόδιο. Με το πνεύμα των ready-mades, ο Castiglioni έκανε αυτή τη χειρονομία πριν ακόμα εμφανιστεί στο χάρτη των σχεδιαστών. Το αντικείμενο σε καλεί να αναρωτηθείς τι είναι ένα σκαμπό, και αν η εργονομία των αγροτών μπορεί να υπερτερήσει οποιουδήποτε πράγματος σχεδιασμένου από την αρχή.
Το Toio (1962, Flos) εκτελεί ένα παρόμοιο τέχνασμα. Ένας προβολέας αυτοκινήτου — τυποποιημένος, βιομηχανικός, διαθέσιμος σε οποιοδήποτε κατάστημα ανταλλακτικών — τοποθετείται σε μία τηλεσκοπικό ράβδο, που με τη σειρά της συνδέεται σε έναν μετασχηματιστή μεταμφιεσμένο σε αντίβαρο. Είναι ένα φωτιστικό συναρμολογημένο από εξομολογήσεις: κάθε εξάρτημα ανακοινώνει την προέλευσή του. Τίποτα δεν προσποιείται.
Το σκαμπό Sella (1957, Zanotta) επανεξετάζει το κάθισμα ποδηλάτου με την ίδια στοργική αποστασιοποίηση. Τοποθετημένο σε μία μονή μεταλλικό ράβδο με στρογγυλή και κοίλα βάση, προσκαλεί το σώμα σε μία θέση ανάμεσα στο κάθισμα και την όρθια στάση— ένα σκαμπό τηλεφωνικών συνομιλιών για μια εποχή που οι κλήσεις απαιτούσαν ανήσυχη αιώρηση. Το αντικείμενο ξέρει πώς θα συμπεριφερθείς με αυτό.
Με το φωτιστικό Parentesi (1971, Flos), σχεδιασμένο σε συνεργασίαμε τον Pio Manzù, ένα τεντωμένο καλώδιο χάλυβα εκτείνεται από το πάτωμα ως την οροφή, και ένα φωτιστικό γλιστρά πάνω-κάτω, συγκρατούμενο μόνο από τη δύναμη της τριβής. Κάνει τον φωτισμό ρυθμιζόμενο χωρίς μηχανισμό, με μία θέση χωρίς μονιμότητα. Περιγράφει μια οικιακή αρχιτεκτονική του προσωρινού.
Τέλος, το επιτραπέζιο φωτιστικό Taccia (1962, Flos) λειτουργεί μέσω περιστροφής. Η πηγή φωτός στρέφεται προς τα κάτω σε ένα φαρδύ γυάλινο μπολ, το οποίο το ανακλά πίσω προς τα πάνω και προς τα έξω — ένα φωτιστικό που φωτίζει κοιτώντας αλλού. Η γενναιοδωρία του εντοπίζεται ακριβώς στην άρνηση της αμεσότητας.
Το έργο του Castiglioni διψά να γίνει κατανοητό. Κάθε κομμάτι φέρει ένα μικρό επιχείρημα για το πώς κατοικούμε τον χώρο, πώς το σώμα πλοηγείται ανάμεσα σε αντικείμενα, πώς η λειτουργία μπορεί να είναι ταυτόχρονα σαφής και χιουμοριστική. Παραμένει απόδειξη ότι το πιο γόνιμο έδαφος του design δεν βρίσκεται στο μέλλον, αλλά στο παρόν — εξεταζόμενο, χωρίς να ανοιγοκλείνεις τα μάτια, με περιέργεια και διάθεση να εκπλαγείς.
